مهدی نصر

آن‌گاه که بحثی درباره ترجمه متنی از هایدگر یا درباره آراء او پیش می‌آید بی‌تردید دو پرسش بسیار مهم به ذهن می‌رسد. واژگان ومعادل‌های مناسب برای اصطلاحات کمتر رواج پیدا کرده او چیستند؟ این سوالی است که مترجمان فارسی و حتی در بسیاری از موارد انگلیسی در باب آن به اجماع نرسیده‌اند. جایگزین متناسب با واژه Seinde چیست؟ هستندگان، موجودات، کائنات، هر آن‌چه هست؟ در دفاع و رد هر یک از این معادلات استدلالات بسیاری شده است. فلسفه هایدگر آکنده از این اصطلاحات است که هر کدام جایگاه بسیار مهمی در منظومه فکری او دارند. پرسش بعدی این است که خواندن فلسفه هایدگر را بهتر است از کجا آغاز کنیم یا – با عاریت از عنوان کتاب – چگونه هایدگر بخوانیم؟ می‌دانید که فلاسفه بسیاری بر هایدگر تاثیر داشته‌اند: هوسرل، نیچه، ارسطو، کانت، پارمنیدس و... تنها انسان‌های حقیر هستند که خود را ناوابسته به اندیشه دیگر اندیشمندان تلقی می‌کنند.

کتاب «چگونه هایدگر بخوانیم؟» نوشته مارک راتال، دعوی پاسخگویی به پرسش دوم را دارد. راتال از متفکران به‌نام در زمینه هایدگرپژوهی است و همکاری‌هایی جدی با افراد سرشناسی چون هیوبرت دریفوس داشته و کتاب‌هایی چند در این باره نگاشته که این کتاب در مقایسه با آن‌ها کتابی برای افراد نوآموز محسوب می‌شود. شش فصل اول این کتاب آشنایی کلی و آموزنده‌ای از معنای مفاهیم اصلی هستی و زمان  ارائه می‌کند: دازاین، جهان، همگنان، مرگ و اصالت. فصول بعدی کتاب نیز درباره نظریات بعدی هایدگر پیرامون اثر هنری، زبان، تکنولوژی و امر چهار تکه و اقامت ما در میان آن‌هاست. در ابتدای هر فصل تکه‌ای از آثار مرتبط با موضوع آن فصل از آثار اصلی هایدگر برگرفته شده است که تمامی آن فصل در حال گفت‌وگو با آن است. می‌توان اما حدس زد که خواندن آن گزیده‌ها در بدایت امر کار مشکلی باشد. از این رو مترجم این کتاب خواندن آن گزیده‌ها را در ابتدا توصیه نمی‌کند.

و اما پرسش اول. عافیت‌طلبانه‌ترین رویکرد در قبال انتخاب واژگان مناسب گزینش متداول‌ترین و جاافتاده‌ترین آن‌هاست. اما این سودا خیال عبثی است. چرا که هر یک از مترجمین صاحب‌نام در این زمینه - مترجمینی چون عبدالکریم رشیدیان، سیاوش جمادی، بیژن عبدالکریمی، ایرج قانونی، پرویز ضیاءشهابی، منوچهر اسدی و...- به نمط متفاوتی رفته‌اند. بنابراین هر چند مترجمی چون صاحب این قلم در ابتدای راه قرار گرفته باشد از همان شروع کار ناگزیر به انتخاب تک تک این واژگان است. از بختیاری من بود شاید که آقای راتال پس از انتخاب معادل‌های مقبول خود آن‌ها را یک به یک توضیح و تشریح کرده و به سهولت کار افزوده بود.

امیدوارم که این کار مقدمه‌ای باشد تا بعدها بتوانم آثار بهتر و پربارتری در این حوزه به عرصه نشر تقدیم دارم و همچنین امید دارم که بقیه خوانندگان نیز مانند دو دوستی که این اثر را پس از چاپ خواندند از سادگی این کار و در عین حال حفظ پیچیدگی فلسفه هایدگر در آن لذت ببرند.

اين مطلب پيش از اين در شماره پياپي 865، شنبه 12 دي 1388 هفته‌نامه‌ي «كتاب هفته» منتشر شده است.

لینک مستقیم به مطلب