دکتر مرتضی قاسم پور

 

آن‌چه در پي مي‌آيد خلا‌صه‌اي است از سخنراني دكتر مرتضي قاسم‌پور‌ استاد فلسفه و زيبايي شناسي دانشگاه كلن و يكي از بنيان‌گذاران جامعه بين‌المللي فلسفه ميان فرهنگي در آلمان‌ كه در روز دوشنبه 25 مهر 1384 در خانه هنرمندان ايراد گرديد.مشروح گزارش اين سخنراني در سايت خانه هنرمندان ايران به تاريخ اول آبان 84 موجود است.

 

لا‌زم به ذكر است كه مسئله فلسفه ميان فرهنگي، مسئله‌اي است كه به تازگي در ايران مطرح مي‌شود و يك جريان جدي فلسفي است كه ربطي به گرايشات عوامانه يا تكنيك‌هاي فرهنگي ندارد. اما فلسفه ميان فرهنگي چه هست؟ شايد بهتر باشد ابتدا سئوالي ديگر پاسخ داده شود.

 

فلسفه ميان فرهنگي چه نيست؟

فلسفه ميان فرهنگي يك مد فلسفي نيست و نبايد از آن دركي عوامانه داشت، همچنين اين فلسفه يك جريان فولكوريستي هم نيست. نيز يك نوع رمانتيزه كردن فرهنگي بيگانه و تقليل دادن فرهنگ بيگانه به يك موضوع تفريحي‌ توريستي هم نيست.

بايدميان فلسفه ميان فرهنگي ونوعي تحسين غيرمستدل از بيگانه تفاوت گذاشت.

فلسفه ميان فرهنگي يك جريان التقاطي يا يك طرز تفكر تطبيقي هم نيست.

بايد توجه داشت كه منظور از فرهنگ در فلسفه ميان فرهنگي تنها مفهوم كلا‌ن آن مثل فرهنگ شرقي يا غربي نيست بلكه از آنجايي كه هر فرد يك واحد زنده فرهنگي است حوزه‌ارتباطات ميان فردي را هم دربر مي‌گيرد.

 

فلسفه ميان فرهنگي چه هست؟

فلسفه ميان فرهنگي در واقع پاسخي است نظري و مبنايي به ضرورت‌هايي كه امروزه واقعيت زندگي انسان‌ها با آنها مواجه است. واقعيت زندگي امروز انسان‌ها در بعد جهاني‌اش از طريق عنصر چند فرهنگيت تعريف مي‌شود. يعني به علت از ميان برداشته شدن مرزهاي سنتي، امروزه فرهنگ‌هاي ناهمگون، شيوه‌هاي زندگي و طرز تفكرات واعتقادات مختلف در كنار هم زندگي مي‌كنند.

هدف فلسفه ميان فرهنگي برقراري ارتباط صلح‌آميز، انسان دوستانه و سازنده در عرصه تفاوت‌هاي واقعي موجود است، آن هم در زمانه‌اي كه تفاوت‌ها اجتناب‌ناپذيرند.

 

چند عنصر تئوريك در نظريه ميان فرهنگي

فلسفه ميان فرهنگي يك سيستم فكري بسته نيست و خود انتقاد به سيستم‌هاي فكري يكي از فعاليت‌ها وانگيزه‌هاي جريان ميان فرهنگي است.

چند فرهنگيت واقعيت زندگي امروز انسان‌هاست وميان فرهنگيت كه همان انديشه ميان فرهنگي است تئوري پردازي درباره واقعيت چند فرهنگي است.

 

جايگاه «ديگري» در فلسفه ميان فرهنگي

بسته به اينكه ما ديگران را چطور درك كنيم و چه راه‌هاي ارتباطي‌اي باديگران پيشنهاد كنيم مي‌توانيم ميان فرهنگي فكر كرده باشيم. از نظر انديشه ميان فرهنگي، شيوه ارتباطي متناسب با «ديگري» براي به وجود آمدن يك ارتباط سالم و پويا و غير خشونت‌زا، ارتباط گفت‌وگويي است. در چارچوب چنين انديشه‌اي، گفت‌وگو صرفا يك شيوه بياني نيست كه به طور موضعي و قطع‌نظر از ابعاد ديگر انسان بتواند عملي شود. گفت‌وگو تاكتيكي براي دست يافتن به يك هدف از پيش تعيين شده هم نيست.

 

جايگاه «گفت‌وگو» در فلسفه ميان فرهنگي

 

گفت‌وگو در چارچوب نگاه ميان فرهنگي يك شيوه در جهان بودگي انسان و يك شيوه عمومي‌نگاه به جهان و يك جور بودن در جهان است. بنابراين گفت‌وگو مقوله دانستن نيست بلكه بودن است. به همين دليل است كه گفت‌وگو فراتر از متد است و يك شيوه بودن و نگاه به جهان و شيوه خاص ارتباطي با جهان طبيعي و اجتماعي انسان است و حتي مي‌توان گفت يك شيوه خاص نگاه به «ديگري» است.ارتباط گفت‌وگويي حتما يك ارتباط افقي و متوازن و متقارن است. به همين دليل ارتباط گفت‌وگويي با اشكال مختلف تسلط رابطه‌اي ندارد.

 

جايگاه «تساهل» يا «رواداري» در فلسفه ميان فرهنگي

رواداري، شناخت محدوديت مواضع «خودي» است كه به تبعيت از آن «ديگري» به عنوان حامل يك نظرگاه، مستقل و غيرقابل تقليل است. تفكر ميان فرهنگ، طرز تفكر خشونت‌زا را مورد انتقاد قرار مي‌دهد و ريشه‌هاي خشونت را در عرصه تئوري پيدا مي‌كند و نقد مي‌نمايد. تساهل اغلب به معناي رواداري و تحمل ديگري است و اين، آن تساهلي نيست كه مورد نظر فلسفه ميان فرهنگي است; يعني تساهل به معناي به رسميت شناختن ديگري به عنوان پديده‌اي كه لا‌زم است و بايد از آن دفاع كرد تا آنجا كه حتي براي حفظ تفاوت و دگربودگي ديگري تلا‌ش هم كنيم.فرهنگ گفت‌وگويي فقط شامل تبادلا‌ت در عرصه ذهنيت و نظر نيست، بلكه لا‌زمه اش به وجود آمدن گفت‌وگويي است كه روابط اقتصادي، انساني و اجتماعي آدميان را هم دربر مي‌گيرد.

 

 منبع: روزنامه حیات نو اقتصادی، سه‌شنبه ۲۹ فروردين ۱۳۸۵، شماره ۸۹۴

لینک مستقیم به مطلب